Addressing Antisemitism through Education in the Visegrad Group Countries. A Mapping Report

Edukacja wobec antysemityzmu w Europie Środkowej – między polityką a odpowiedzialnością

Edukacja ma potencjał zmieniania społeczeństw – ale tylko wtedy, gdy odpowiada na rzeczywiste wyzwania. W Europie Środkowej jednym z nich jest rosnące napięcie między wartościami praw człowieka a narracjami politycznymi, w których antysemityzm, ksenofobia czy islamofobia bywają wykorzystywane jako narzędzia mobilizacji społecznej. Ten raport powstał, aby zrozumieć, jak w tym kontekście funkcjonuje edukacja dotycząca antysemityzmu – i jakie rozwiązania mogą być skuteczne. Przygotowany przez Żydowskie Stowarzyszenie Czulent, stanowi narzędzie dla instytucji publicznych, organizacji społecznych i środowisk edukacyjnych, które chcą budować odpowiedzialne i skuteczne polityki edukacyjne w regionie.

To publikacja osadzona w doświadczeniu Europy Środkowej.

Analiza obejmuje kraje Grupy Wyszehradzkiej – Polskę, Czechy, Słowację i Węgry – czyli region o wspólnej, ale złożonej historii, w którym pamięć o Zagładzie, transformacja ustrojowa i współczesne napięcia polityczne tworzą szczególny kontekst dla edukacji. Pokazujemy, że rozwiązania wypracowywane na poziomie europejskim wymagają dostosowania do lokalnych realiów – kulturowych, historycznych i społecznych.

Dlatego działamy jednocześnie lokalnie i międzynarodowo. W Stowarzyszeniu Czulent łączymy doświadczenie regionu z pracą na poziomie europejskim i globalnym. Współpracujemy z instytucjami takimi jak Komisja Europejska, Rada Europy (CoE) czy ODIHR/OBWE, wnosząc do tej współpracy perspektywę Europy Środkowo-Wschodniej. Dzięki temu rekomendacje i rozwiązania, które powstają na poziomie międzynarodowym, mogą być lepiej dopasowane do realiów naszego regionu – zamiast pozostawać uniwersalnymi, ale trudnymi do wdrożenia modelami.

Raport pokazuje, gdzie jesteśmy – i czego brakuje. Analizujemy zarówno polityki publiczne, jak i konkretne działania edukacyjne podejmowane przez rządy, organizacje pozarządowe i instytucje edukacyjne. Sprawdzamy, czy współpraca między tymi podmiotami rzeczywiście istnieje – i czy przekłada się na skuteczne przeciwdziałanie antysemityzmowi.

Ważnym elementem są głosy praktyków. Raport opiera się nie tylko na analizie dokumentów i polityk, ale także na wywiadach z ekspertami, edukatorami, przedstawicielami organizacji i społeczności żydowskich. To właśnie te perspektywy pozwalają zobaczyć, jak edukacja działa w praktyce – w szkołach, programach nauczania i działaniach lokalnych.

Edukacja nie jest neutralna – i ten raport to pokazuje.

W regionie, gdzie historia jest częścią bieżącej polityki, a narracje o tożsamości bywają narzędziem konfliktu, edukacja staje się polem napięć. Pokazujemy, jak antysemityzm może być normalizowany lub instrumentalizowany – ale też jak można mu przeciwdziałać poprzez świadomie projektowane działania edukacyjne.

W Czulent pracujemy nad rozwiązaniami systemowymi.

Naszym celem nie jest tylko diagnoza, ale realna zmiana – od poziomu szkoły, przez polityki publiczne, po współpracę międzynarodową. Tworzymy rekomendacje, które uwzględniają specyfikę regionu i mogą być wdrażane zarówno lokalnie, jak i na poziomie europejskim. Ta publikacja jest częścią tej pracy. Pokazuje, że skuteczna edukacja o antysemityzmie w Europie Środkowej wymaga nie tylko wiedzy, ale też zrozumienia kontekstu – i współpracy ponad granicami.

Ta publikacja powstała dzięki wsparciu finansowemu Federalnego Ministerstwa Spraw Zagranicznych Niemiec. Poglądy, opinie i stanowiska wyrażone w tej publikacji niekoniecznie odzwierciedlają stanowisko KIgA e.V., Federalnego Ministerstwa Spraw Zagranicznych, organizacji członkowskich ENCATE ani innych partnerów.