Analiza doświadczeń ofiar przestępstw oraz incydentów motywowanych nienawiścią

Doświadczenia ofiar przestępstw z nienawiści – system widziany od środka

Co naprawdę dzieje się z osobą, która doświadcza przestępstwa z nienawiści – od momentu zdarzenia aż po salę sądową? Ta publikacja powstała, aby oddać głos tym, którzy w statystykach często stają się jedynie „przypadkami”. Przygotowana przez Żydowskie Stowarzyszenie Czulent, opiera się na pogłębionych wywiadach z osobami należącymi do różnych mniejszości i pokazuje, jak w praktyce działa (lub nie działa) system reagowania na przestępstwa z nienawiści. To materiał dla instytucji publicznych, wymiaru sprawiedliwości, organizacji społecznych i wszystkich, którzy chcą projektować rozwiązania oparte na realnych doświadczeniach – nie tylko na danych.

To raport, który zaczyna się od emocji – i prowadzi do systemu.

Badanie opiera się na indywidualnych, pogłębionych wywiadach online z osobami, które doświadczyły przestępstw z nienawiści i zdecydowały się je zgłosić.
Ich historie pokazują coś więcej niż pojedyncze zdarzenia – odsłaniają cały proces: od decyzji o zgłoszeniu, przez kontakt z policją i prokuraturą, aż po postępowanie sądowe.

Najważniejszy wniosek? System nie działa z perspektywy ofiary.

Respondenci opisują doświadczenie głębokiej bezradności – zarówno na etapie zgłaszania, jak i prowadzenia sprawy. Wiele przypadków nie jest zgłaszanych w ogóle, a te, które trafiają do instytucji, często kończą się umorzeniem lub nie uwzględniają motywacji nienawiści.

To pokazuje fundamentalną lukę: brak spójnego, działającego systemu przeciwdziałania przestępstwom z nienawiści.

Raport prowadzi czytelnika przez każdy etap postępowania. Pokazujemy:

• jak wygląda moment zgłoszenia i jakie bariery napotykają osoby pokrzywdzone,
• jak przebiega gromadzenie dowodów – często obciążające psychicznie i pozostawione samej ofierze,
• jak działają policja, prokuratura i sądy – oraz gdzie pojawiają się największe problemy,
• jaką rolę odgrywają organizacje społeczne, media i administratorzy platform internetowych.

To kompleksowy obraz systemu widzianego z jednej, rzadko opisywanej perspektywy.

Szczególnie widoczny jest brak wsparcia i informacji. Osoby pokrzywdzone często nie wiedzą:

• czy ich doświadczenie kwalifikuje się jako przestępstwo,
• jak wygląda procedura zgłoszenia,
• czego mogą oczekiwać od instytucji.

W efekcie system, zamiast wspierać, przerzuca ciężar działania na osoby, które już doświadczyły przemocy.

Raport pokazuje też nowe wyzwania – szczególnie związane z internetem.

Znaczna część doświadczeń dotyczy przestrzeni online: mowy nienawiści, gróźb, kampanii nękania. Jednocześnie instytucje publiczne często nie mają narzędzi ani kompetencji do skutecznego zabezpieczania dowodów cyfrowych czy współpracy z platformami. To obszar, w którym konieczne są pilne zmiany systemowe.

Od doświadczenia do rekomendacji.

Na podstawie zebranych danych publikacja wskazuje trzy kluczowe kierunki zmian:

• przebudowę systemu instytucjonalnego i szkolenia dla służb,
• wzmocnienie wsparcia w społecznościach mniejszościowych,
• stworzenie wyspecjalizowanego modelu wsparcia dla osób pokrzywdzonych – od zgłoszenia po zakończenie sprawy.

To także przykład naszego podejścia. W Żydowskim Stowarzyszeniem Czulent wychodzimy od doświadczeń osób, którym pomagamy – i przekładamy je na wiedzę, dane i rekomendacje systemowe. Łączymy badania, działania rzecznicze i współpracę z instytucjami, aby tworzyć rozwiązania, które realnie poprawiają funkcjonowanie systemu.

Ta publikacja pokazuje, że bez zrozumienia doświadczenia ofiar nie da się zbudować skutecznej polityki przeciwdziałania przestępstwom z nienawiści.

Publikacja powstała dzięki dofinansowaniu Foundation Remembrance, Responsibility and Future (EVZ Foundation), w ramach projektu „Pre-project for the Project: Strategic Litigation as one of the Tools to Counteract Antisemitism on the Internet”.