Badanie usuwania treści nielegalnych w internecie 2023-2024 / Pierwsza tura ewaluacji

Czy internet naprawdę reaguje na nienawiść? Badanie usuwania treści nielegalnych 2023/2024

Współczesna nienawiść coraz rzadziej pojawia się wyłącznie offline – jej główną przestrzenią stały się media społecznościowe, platformy internetowe i cyfrowe ekosystemy komunikacji. To właśnie tam rozprzestrzeniają się treści antysemickie, ksenofobiczne i dezinformacyjne, wpływając na bezpieczeństwo użytkowników i jakość debaty publicznej. Ta publikacja powstała, by sprawdzić, jak system reaguje na to zjawisko. Przygotowana przez Żydowskie Stowarzyszenie Czulent, opiera się na półrocznym badaniu online, w którym – z wykorzystaniem narzędzi cyfrowych – testowaliśmy realne działanie platform internetowych. To materiał dla decydentów, instytucji, organizacji i wszystkich, którzy chcą zrozumieć, czy mechanizmy zgłaszania treści w internecie rzeczywiście działają – i jak można je poprawić.

To badanie dzieje się w świecie, który zmienia się szybciej niż regulacje.

Media społecznościowe stały się jednym z głównych miejsc kształtowania opinii, ale też przestrzenią, w której nienawiść może rozprzestrzeniać się błyskawicznie. Antysemityzm – podobnie jak inne formy uprzedzeń – przyjmuje dziś nowe formy: memów, komentarzy, kodów językowych czy mitów spiskowych. Jak pokazuje raport, to właśnie internet jest obecnie głównym miejscem występowania takich treści.

Dlatego zamiast analizować deklaracje platform, sprawdziliśmy ich praktykę. W ramach badania MRE (Monitoring and Reporting Exercise) monitorowaliśmy, identyfikowaliśmy i zgłaszaliśmy nielegalne treści do największych globalnych platform – takich jak Facebook, Instagram, YouTube, TikTok czy X – oraz do polskich serwisów internetowych. Cały proces odbywał się online i wykorzystywał realne mechanizmy zgłaszania dostępne dla użytkowników oraz kanały dedykowane tzw. zaufanym podmiotom sygnalizującym.

To podejście pozwoliło zobaczyć coś więcej niż statystyki. Badanie pokazało, jak działają algorytmy, jak długo platformy reagują i czy zgłoszenia użytkowników mają realny wpływ. Przeprowadzono w sumie 192 zgłoszeń – zarówno poprzez standardowe narzędzia, jak i w trybie eskalacji. Wyniki pokazują wyraźnie, że sposób zgłoszenia ma znaczenie – treści zgłaszane przez podmioty eksperckie były usuwane częściej niż te zgłaszane przez zwykłych użytkowników.

Jednocześnie niemal połowa nielegalnych treści nie została usunięta – mimo że naruszały zarówno prawo, jak i regulaminy platform.

Raport wpisuje się w moment ważnej zmiany regulacyjnej. Badanie zostało przeprowadzone w czasie wdrażania Aktu o usługach cyfrowych (DSA) – unijnego rozporządzenia, które ma zwiększyć odpowiedzialność platform za treści publikowane online. Pokazujemy, jak te przepisy funkcjonują w praktyce – i gdzie wciąż istnieją luki, które wymagają doprecyzowania lub wdrożenia.

To nie jest tylko raport o technologii – to raport o bezpieczeństwie.

Treści analizowane w badaniu nie były przypadkowe – wszystkie spełniały kryteria nielegalnej mowy nienawiści, często opartej na antysemityzmie, a także zawierającej inne formy uprzedzeń, w tym treści antyukraińskie czy dezinformacyjne. Internet nie jest już tylko przestrzenią komunikacji – jest środowiskiem, które realnie wpływa na poczucie bezpieczeństwa całych społeczności.

W Czulencie wykorzystujemy nowe technologie, by lepiej rozumieć te zjawiska – i skuteczniej na nie reagować.

Łączymy monitoring internetu, analizę danych i wiedzę ekspercką, aby identyfikować trendy i przekładać je na konkretne rekomendacje. Nasze działania pokazują, że przeciwdziałanie nienawiści w sieci wymaga nie tylko regulacji, ale też aktywnego udziału organizacji społecznych i rozwijania narzędzi opartych na technologii.

Ta publikacja jest częścią tego podejścia. Pokazuje, że walka z nienawiścią w internecie to jedno z kluczowych wyzwań współczesności – i że bez połączenia wiedzy, technologii i współpracy systemowej nie będzie skuteczna.

Publikacja powstała w ramach projektu Zabezpieczenie naszej społeczności, ochrona naszej demokracji: zwalczanie antysemityzmu poprzez zintegrowane podejście do rzecznictwa i bezpieczeństwa (projekt PROTEUS), współfinansowanego przez Unię Europejską.

Wyrażane poglądy i opinie są wyłącznie poglądami autora(-ów) i niekoniecznie odzwierciedlają stanowisko Unii Europejskiej lub Europejskiej Agencji Wykonawczej ds. Edukacji i Kultury. Ani Unia Europejska, ani organ przyznający grant nie ponoszą za nie odpowiedzialności.

Projekt współfinansowany był także ze środków Fundacji Pamięć, Odpowiedzialność i Przyszłość (EVZ). Niniejsza publikacja nie prezentuje stanowiska i opinii Fundacji Pamięć, Odpowiedzialność i Przyszłość (EVZ).