Szerzenie nienawiści. Konsekwencje. Przeciwdziałanie. Penalizacja. 

W obliczu rosnącej skali mowy nienawiści, dynamicznego rozwoju nowych technologii i coraz bardziej złożonych form uprzedzeń w przestrzeni online i offline, powstała publikacja przygotowana przez Żydowskie Stowarzyszenie Czulent we współpracy z ekspertami i ekspertkami z obszaru socjologii, psychologii i prawa.

To praktyczne narzędzie skierowane jest do osób działających na rzecz praw człowieka, instytucji publicznych, edukatorów, aktywistów i wszystkich, którzy chcą skuteczniej rozpoznawać, rozumieć i przeciwdziałać przestępstwom z nienawiści. Publikacja pomaga nie tylko identyfikować współczesne formy nienawiści, ale przede wszystkim dostarcza konkretnych rozwiązań – od analizy zjawiska po działania prawne i interwencyjne.

Dlaczego powstała publikacja?

Publikacja jest efektem kilkuletnich badań prowadzonych w ramach projektu monitorowania antysemickich przestępstw i mowy nienawiści. Analiza setek przypadków pokazała, że współczesna nienawiść coraz rzadziej przybiera oczywiste formy – częściej ukrywa się w symbolach, memach i kodach kulturowych obecnych w mediach społecznościowych i przestrzeni publicznej.

Jednocześnie wciąż obserwujemy niski poziom świadomości społecznej dotyczącej tych zjawisk. To właśnie ta luka – między rosnącą skalą problemu a brakiem narzędzi do jego rozpoznawania – stała się impulsem do stworzenia kompleksowego opracowania.

Co zawiera publikacja?

Publikacja łączy wiedzę ekspercką z praktycznymi narzędziami działania. Składa się z kilku uzupełniających się części:

• perspektywa socjologiczna – analiza funkcjonowania symboli nienawiści w kulturze i przestrzeni społecznej,
• perspektywa psychologiczna – mechanizmy powstawania i utrwalania mowy nienawiści,
• katalog symboli nienawiści – unikalne zestawienie znaków, kodów i memów wraz z ich kontekstem i znaczeniem,
• narzędzia prawne i proceduralne – wskazówki dotyczące zgłaszania przestępstw i prowadzenia postępowań,
• praktyczne kazusy – przykłady realnych sytuacji i interwencji.

Szczególną wartością publikacji jest katalog symboli, który uwzględnia zarówno jawne, historyczne znaki nienawiści, jak i współczesne, kontekstowe i „ukryte” formy komunikacji, obecne m.in. w kulturze internetowej i mediach społecznościowych.

Nowe technologie, nowe formy nienawiści

Jednym z kluczowych wniosków płynących z publikacji jest zmiana sposobu funkcjonowania nienawiści.

Dziś rozprzestrzenia się ona poprzez platformy takie jak TikTok, Instagram, Discord czy serwery gier, wykorzystując język memów, ironii i pozornie neutralnych symboli.

To sprawia, że granica między „żartem” a komunikatem nienawistnym staje się coraz bardziej rozmyta, a nienawiść stopniowo przenika do głównego nurtu życia społecznego. Publikacja pokazuje, jak rozpoznawać te mechanizmy i jak na nie reagować – zanim przerodzą się w przemoc.

Dla kogo jest to narzędzie?

Publikacja została zaprojektowana jako praktyczne wsparcie dla:

• organizacji społecznych i aktywistów,
• nauczycieli i edukatorów,
• przedstawicieli administracji publicznej i służb,
• prawników i osób pracujących z osobami doświadczającymi przemocy,
• wszystkich, którzy chcą lepiej rozumieć współczesne zjawiska nienawiści.

Dzięki połączeniu teorii i praktyki pozwala nie tylko diagnozować problem, ale także skutecznie na niego reagować.

Ekspercka wiedza i międzysektorowa współpraca

Publikacja powstała we współpracy z uznanymi ekspertami i ekspertkami, m.in. z zakresu socjologii (Lech M. Nijakowski), psychologii (Mikołaj Winiewski) oraz prawa (Joanna Grabarczyk-Anders, Jacek Mazurczak, Tomasz Płaszczyk).

To połączenie różnych perspektyw pozwoliło stworzyć narzędzie odpowiadające na realne wyzwania – zarówno na poziomie systemowym, jak i codziennej praktyki.

Publikacja powstała w ramach projektu „Zintegrowany system monitorowania antysemickich przestępstw i mowy nienawiści oraz pomocy i wsparcia dla członków społeczności żydowskiej”, realizowanego przez Żydowskie Stowarzyszenie Czulent oraz Gminę Wyznaniową Żydowską w Warszawie.

Projekt finansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach
programu Prawa, Równość i Obywatelstwo na lata 2014-2020 oraz Fundacji Pamięć, Odpowiedzialność i Przyszłość (EVZ).